Verhalen die vergeten dreigen te worden, afstoffen en opnieuw onder de aandacht brengen. Met  filmbeelden, gesprekken, liedjes met zelf gemaakte teksten en andere vormen van theater. Voor ouderen, die de verhalen uit hun jeugd verloren zijn, en voor jongeren die amper weten wat er zich voor hun geboorte heeft afgespeeld in hun omgeving. Daar ijvert Gelener Emile Rutten al jaren voor. Het is zijn levenswerk gewordden om de cultuurhistorie van de oude mijnhoofdstad Geleen te bewaren en door te geven.

Door Ray Simoen

Volle bak was het tijdens de ‘Mijn Maurits avonden in de Hanenhof met filmbeelden en interviews van mijnwerkers, optredens van artiesten, die het harde mijnwerkers bestaan bezongen en de presentatie van het standaardwerk van Harrie Strijkers over deze legendarische mijn. Eerder trok de documentairefilm over Geleens trots, het roemruchte Fortuna 54 in het voormalige Roxy theater ook volle zalen. En velen gaven vorig jaar  gehoor aan de oproep van de pas opgerichte Stichting ‘Redt het mijnverleden van Geleen’ om in het Mauritspark de omgeving van het Loongebouw te ontdoen van rotzooi en onkruid. ,,De interesse voor het verleden van Geleen leeft als nooit tevoren”, zegt Emile Rutten opgelucht in zijn huis aan de rand van Oud-Geleen. Maar er is nog een lange weg te gaan voordat het mijnverleden van Geleen de plaats en aandacht krijgt die het verdient, zo geeft de besnorde Rutten aan. 

Toezegging 

Met bewondering en verbazing had hij gezien hoe prachtig in Heerlen het mijnverleden van de Oostelijke mijnstreek is verbeeld en uitgelegd in het pas geopende mijnmuseum. Hij zegt het niet me zoveel woorden maar duidelijk is dat voor hem er ook zo’n museum voor de Westelijke mijnstreek moet komen. Gesterkt zijn hij en zijn kompanen van ’Redt het Mijnverleden van Geleen’ door de toezegging van het gemeentebestuur om het mijnverleden van Geleen meer zichtbaar te maken. ,,En bij zijn bezoek aan de Heemkundevereniging Geleen toonde burgemeester Verheijen zich enthousiast voor het plan om een permanente plek voor een mijnmuseum te creëren.” Omdat er van de kant van de gemeente sindsdien niet veel meer is ondernomen, hebben Rutten en Redt het Mijnverleden van Geleen zelf een actieprogramma opgesteld. Dat moet er uiteindelijk toe leiden dat ook Geleen een eigen mijnmuseum krijgt. ,,Maar we doen alles stap voor stap. We willen ervoor zorgen dat  we de nu grote interesse van het Geleens publiek voor het mijnverleden levendig houden”. 

Als oprichter van theater Karroussel  en jeugdtheater LEF én als tekstschrijver van het roemruchte cabaret duo Veer en Vief weet de innemende Rutten hoe hij de aandacht van het publiek op een pakkende en amusante manier kan vasthouden. En als zoon van een vader, die als maatschappelijk werker verbonden was aan de mijn Maurits, heeft hij de verhalen over het mijnwerkersleven met de paplepel binnengekregen. ,,Mijn vader was ooit bij het Lindenheuvels theater. Ik denk dat ik de voorliefde voor verhalen van hem heb. Nooit heb ik schroom gehad om op de bühne te staan en op te treden. Ik heb het altijd sterk gepromoot dat kinderen kennis maken met theater en het schrijven van teksten voor een eigen optreden.” 

Het actieprogramma van ‘Redt het Mijnverleden van Geleen’ richt zowel op oud en jong. ,,Samen met het Centrummanagement Geleen gaan we in de lege winkeletalages in de binnenstad  de mijngeschiedenis van Geleen zichtbaar maken met behulp van foto’s en filmbeelden. In de Stadshal komt een expositieruimte over de geschiedenis van Geleen. Voorts willen we de Julianatunnel laten beschilderen, zoals ook is gebeurd met een flat in Geleen Zuid. Doel is om de mijn Maurits op een kunstzinnige manier te verbeelden.”

Omdat jongeren weinig afweten van het mijnverleden van hun regio is een lesprogramma ontwikkeld. Centraal hierin staat een vernieuwde versie van een documentaire, die Emile Rutten in 2015 samen met studenten van Hogeschool Zuyd heeft gemaakt. ,,Hierin vertelt oud-mijnwerker Bert Hoessel, tevens lid van de Heemkundevereniging Geleen, over zijn leven als mijnwerker: Hoe het was om honderden meters onder de grond in donkere, kleine gangen te werken en hoe bang de mijnwerkers waren voor alle gevaren onderin. Het interview met Bert hebben we aangevuld met recent ontdekt foto- en beeldmateriaal uit het archief van DSM. Naast deze documentaire brengen we ook een mijnwerker ‘live’ mee naar de  klassen.”

Verschillen

Voor het vwo is een apart lesprogramma gemaakt. Dat is uitgebreider dan wat aan het basisonderwijs gepresenteerd. ,,Naast de documentaire met mijnwerker Bert Hoessel komen er lessen, waarin we dieper ingaan op de mijnwerkersmaatschappij. Daarin waren er grote, sociale verschillen tussen de beambten en de mijnwerkers. En ook tussen de beambten waren er verschillen in lonen en woonomgeving. De ingenieurs woonden niet naast de eenvoudige kantoorklerken.”

Niet alleen de welvaart, die de mijnen brachten, wordt uit de doeken gedaan maar ook de economische en sociale neergang na de sluiting van de mijnen. ,,Als je nu door bepaalde straten van Geleen loopt springen je de tranen in de ogen als je ziet hoe het verval na de mijnsluiting nog altijd voortwoekert.”

Met al deze acties hoopt ‘Redt het Mijnverleden van Geleen’ de druk op het gemeentebestuur te verhogen om serieus te gaan onderhandelen met DSM en Ad Paes, de eigenaar van het Loongebouw om dit iconische gebouw aan te kopen zodat hier het Mijnmuseum in kan worden gevestigd.

‘Redt het Mijnverleden van Geleen’ vindt dat er eindelijk eens een doorbraak moet komen in de onderhandelingen over de toekomst van het Loongebouw in het Mauritspark. Nog altijd betreurt Emile Rutten het dat de gemeente het Loongebouw verkocht heeft aan Ad Paes. ,,Ad Paes roept steeds dat er bedrijven komen in het al jaren leegstaande Loongebouw. Maar die hebben zich nog niet gemeld, terwijl het Loongebouw niet wordt onderhouden en steeds meer verloedert.” Ook heeft hij moeite met de houding van DSM. ,,Het Loongebouw staat op grond van DSM, dat geen actie wil in dit gebied, dat zo dicht bij DSM zelf ligt. Eerst kon er niks omdat in het Mauritspark een rangeerterrein voor treinen naar en van DSM zou komen. Maar daar is al tijden niks meer van vernomen. Nu mag wel de gemeente in het aangrenzende gebied Mijnweg en Tunnelstraat  het mensontwikkelbedrijf Vidar gaan onderbrengen. Vreemd.”

Emile Rutten hoopt dat door de massale steun van Geleen voor de acties van ‘Redt het Mijnverleden van Geleen’ het gemeentebestuur inziet dat  het meer kan en ook moet doen voor het behoud van het mijnverleden van Geleen. ,,Een mijnmuseum in het Loongebouw zou de prachtige en terechte bekroning zijn voor al het werk dat Geleen heeft verzet om zijn mijnverleden met zijn hoogte- en dieptepunten te behouden en door te geven aan komende generaties. Want wie zijn wortels niet kent, raakt voorgoed ontworteld. Iedereen heeft het recht te weten waar hij of zij vandaan komt.”