Door Ray Simoen

Willy Dullens, Toon Hermans, Sjefke Janssen, Bertha Paulissen, Arthur Sproncken en Mia Gommers. Wat hebben zij gemeen ondanks dat ze op verschillende gebieden actief waren? Iconen van deze regio waren ze allen. In de sport: voetballer Willy Dullens, atlete Mia Gommers en wielrenner Sjefke Janssen. En in de kunst en cultuurwereld: conferencier en liedjeskunstenaar Toon Hermans en oermoeder van het LVK, Bertha Paulissen. De lijst met iconen van deze streek kan nog veel verder uitgebreid worden.

Zeker eentje mag niet ontbreken, op welke lijst dan ook. Dat is Els La Vera, liefkozend ook wel Elske, Els of Aels genoemd. Els is een stiefkind van Eduard en Louis Steins. Deze twee apothekers, die de kruidensamenstelling leverden voor een kruidenbitter, voegden de eerste letters van hun naam samen, en zie, daar was Els geboren. Omdat er nogal wat nep kruidenbitters waren, noemden ze hun drankje Els La Vera: de echte Els. De beide apothekers zijn schatplichtig aan G.H.J. Hennekens die in 1821 een distilleerderij begonnen op landgoed Genbroek in Beek en diens recept van het kruidenbitter was een oud familiegeheim. Nadat de productie in 1980 verdween naar Lucas Bols in Schiedam, kwam in 1994 de distilleer-apparatuur terug naar Beek, en is nu te zien in het fraai gerestaureerde Elsmuseum. 

Zusje

Elk icoon krijgt navolgers, epigonen. Zo ook Beeker Els. Want kruiden groeien overal en kruidenbitters kun je dus niet alleen in Beek mengen en met alcohol distilleren tot een zusje van Els La Vera. Zo deed ook Claudia Bisschops uit Sibbe. Van huis uit wijnboerin, maar de wereld van alambieken en distilleren oefende een even grote aantrekkingskracht op haar uit, zodat deze ex-wethouder van Valkenburg samen met haar compagnon het bedrijf Ingendael overnam en het kruidenbitter recept ervan verfijnde. In haar Bisschopshoeve verkoopt Claudia naast haar wijnen en haar eigen versie van kruidenbitter Els ook bier. Ook de bieren van de Susterse brouwers Aspro Brews. ,,Toen Luuk Wolfs van Aspro Brews bij ons was, zeiden we tegen elkaar: Laten we eens kijken of we samen een mooi bier kunnen maken, waarin de kruiden van onze Els te proeven zijn.” Zo gezegd, en ook zo gedaan. De collab brew- zo heet een bier, geboren uit een samenwerking- is een stout bier, met een ferme stoot alcohol, 11%, en bevat naast gerstemout, tarwe, hop, gist ook kruiden als citroenschil, karwijzaad, lavendel, absinth en zoethout. 

Een ‘coffee-stout oaked & infused met Ingendael Els’ heet het brouwsel dat met een mix van eigenwijsheid en spitsvondigheid ‘Limburgse Koffe…Wat Els’, is genoemd. Sinds 27 november 2025 verkrijgbaar bij o.a. Meens Dranken in Geleen-Zuid voor 4,25 euro.

Soldaten

Voordat we het bier kunnen gaan proeven, vertelt Claudia enthousiast hoe Els haar tot nog meer initiatieven heeft geïnspireerd. ,,Met koningsdag hebben we onze Oranje Els gepresenteerd.” En hard wordt gewerkt aan hele bijzondere serie Elsjes, zo geeft de nijvere oud-politica aan. ,,Onlangs hebben we het kruidenbitter Els-Henry, aangeboden. Henry was een Canadese soldaat, die door de oorlog een bijzondere relatie met Limburg kreeg. Dit kruidenbitter hebben we op hout, doortrokken van calvados, gelagerd. Samen met een boekje over Henry’s relatie met Limburg, een glas en een herdenkingsmunt hebben we deze Els gepresenteerd.” Er volgen nog het kruidenbitter ‘Els-Daniel’, naar een Texaanse soldaat, en een Els-met een soldaat uit Wales. ,,We zoeken nog naar meer soldaten, die in de Tweede Wereldoorlog een bijzondere relatie hadden met Limburg in de strijd tegen de Duitsers.” Maar een Els-Donald bitter zal er nooit of te nimmer komen, benadrukt de Els maakster uit Sibbe. Iconen zijn voorbeelden voor anderen. Narcistische machtswellustelingen zijn dat niet. Terug naar de collab-brew met de grappige naam.

Pittig

Hoe smaakt de gedurfde combi van bier met Els? Ziet er fantastisch uit. Zacht chocolade kleurige schuimkraag boven een bijna pikzwart bier: verleidelijk en mysterieus. Gauw verder. Mout, sterke koffie, flarden chocolade en kruiden, vooral warm zoethout, bloemige lavendel en frisse alsem en karwij. Veelbelovend. Maar hoe smaakt deze gedurfde mix van Stout bier met Els kruidenbitter? Stevig en pittig. Eerst wordt je gegrepen door fris en licht zoet met lekkere chocoladesmaak erna nemen de kruiden, koffie en mout het heft in handen. In de afdronk drukken de bitters van gebrande mout en koffiebonen nog eens extra hun gezicht tegen het glas. ,,Oei.wat stevig ondanks de smaak van pruimen dropjes erin”, roept de mee-drinkster. Een doordrinkbier is deze Els Plus niet. Wel een krachtig bier dat de maag goed verwarmt. Wel kalmpjes ervan drinken, want 11 procent alcohol is niet niks. Pak er een stuk fruitvlaai, of een stevige roomkaas zoals het ‘Rommedoeke’ bij. Ook een plakje gebakken bloedworst met appel kan deze Coffee Stout goed hebben. Als de brouwer en distilleerder meer balans tussen bier en kruidenbitter weten te creëren kan deze collab-brew uitgroeien tot een icoon van de Limburgse smaakrijkdom.